ચાર ધામ યાત્રા – સંપૂર્ણ વિગતવાર માહિતી

ભારતની સૌથી પવિત્ર યાત્રાઓમાંની એક છે ચાર ધામ યાત્રા, જે Uttarakhand રાજ્યમાં સ્થિત ચાર મુખ્ય ધામોનો સમાવેશ કરે છે:
👉 કેદારનાથ
👉 બદ્રીનાથ
👉 ગંગોત્રી
👉 યમુનોત્રી
આ યાત્રા આધ્યાત્મિક રીતે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે અને હિંદુ ધર્મમાં તેને મોક્ષદાયક યાત્રા માનવામાં આવે છે.

1. કેદારનાથ ધામ
● કેદારનાથ જ્યોતિર્લિંગ અથવા કેદારનાથ ધામ એ ભગવાન શંકરને સમર્પિત એવું હિંદુઓનું પવિત્ર સ્થાન છે. આ સ્થળ હિમાલયની ગિરિમાળામાં ગઢવાલ ક્ષેત્રમાં ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા ઉત્તરાખંડ રાજ્યમાં રુદ્રપ્રયાગ જિલ્લામાં મંદાકિની નદીને કિનારે આવેલું છે. ● આ ધામ હવામાનની વિષમતાના કારણે તેમજ દુર્ગમ ભૌગોલિક પરિસ્થિતિઓને કારણે વર્ષ દરમ્યાન અક્ષયતૃતિયાથી શરૂ કરીને કાર્તિક સુદ પૂર્ણિમા સુધી દર્શન માટે ખુલ્લું રહે છે. ત્યારબાદ શિયાળાની શરૂઆત થતાં જ ભગવાનને સ્થળાંતરિત કરીને ઉખીમઠ ખાતે પૂજનઅર્ચન અર્થે લાવવામાં આવે છે. ● આ ક્ષેત્રનું નામ કેદારખંડ હોવાને કારણે ભગવાન સદાશિવને અહીં કેદારનાથ એટલે કે કેદારના નાથ તરીકે પૂજવામાં આવે છે. ● પૌરાણિક માન્યતા અનુસાર આ મંદિર પાંડવોએ બંધાવ્યું હતું અને શ્રી આદિ શંકરાચાર્યએ તેનો પુનરોદ્ધાર કરાવ્યો હતો. બાર જ્યોતિર્લિંગો પૈકીના એક એવા શ્રી કેદારનાથ મંદિર જવા માટે સડક માર્ગ ઉપલબ્ધ નથી આથી પગપાળા કે ઘોડા પર સવાર થ‌ઈ અથવા ડોળી (પાલખી) દ્વારા જ‌વું પડે છે. ● હિમાલયમાં આવેલા ચારધામ પૈકીનું આ એક ધામ ગણાય છે. આ સ્થળે જવા માટે ગૌરીકુંડ સુધી વાહનોની સગવડ મળે છે, જે કેદારનાથથી ૧૪ કિ.મી. જેટલા અંતરે આવેલું છે.

2. બદ્રીનાથ ધામ
● બદ્રીનાથ મંદિર, જેને બદ્રીનારાયણ મંદિર તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે વિષ્ણુને સમર્પિત એક હિન્દુ મંદિર છે. તે ભારતના ઉત્તરાખંડના ચમોલી જિલ્લામાં બદ્રીનાથ શહેરમાં આવેલું છે. ● આ મંદિર વૈષ્ણવ ધર્મ માટે પવિત્ર ૧૦૮ દિવ્ય દેસમોમાંનું એક છે, જ્યાં વિષ્ણુને બદ્રીનાથ તરીકે પૂજવામાં આવે છે. હિમાલયમાં ભારે હવામાન પરિસ્થિતિઓને કારણે, મંદિર દર વર્ષે છ મહિના માટે ખુલ્લું રહે છે, એપ્રિલના અંતથી નવેમ્બરની શરૂઆત સુધી. ● તે ભારતના સૌથી વધુ મુલાકાત લેવાયેલા તીર્થસ્થાનોમાંનું એક છે, જેમાં ૨૦૨૨ માં માત્ર બે મહિનામાં ૨.૮ મિલિયન (૨૮ લાખ) મુલાકાતીઓ નોંધાયા છે. તે ચાર ધામ તીર્થસ્થાનોમાંનું એક છે.

3. ગંગોત્રી ધામ
● ગંગોત્રી એ ભારતના ઉત્તરાખંડ રાજ્યના ઉત્તરકાશી જિલ્લામાં આવેલું એક શહેર અને નગર પંચાયત (નગરપાલિકા) છે. તે મુખ્ય જિલ્લા મુખ્યાલય ઉત્તરકાશીથી ૯૯ કિમી દૂર છે. ● તે ગંગા નદીના ઉદ્ગમ સ્થાન - ભાગીરથી નદીના કિનારે આવેલું એક હિન્દુ તીર્થસ્થાન છે. આ શહેર ૩,૧૦૦ મીટર (૧૦,૨૦૦ ફૂટ) ની ઊંચાઈએ બૃહદ હિમાલય પર્વતમાળા પર સ્થિત છે. ● એક લોકપ્રિય હિન્દુ દંતકથા અનુસાર, શિવે જ્યારે પોતાના વાળમાંથી શક્તિશાળી નદીને મુક્ત કરી ત્યારે દેવી ગંગા અહીં અવતરિત થઈ હતી.

4. યમુનોત્રી ધામ
● યમુનોત્રી મંદિર એ એક હિન્દુ મંદિર છે, જે ગઢવાલ હિમાલયના પશ્ચિમ વિસ્તારમાં ઉત્તરાખંડ, ઉત્તરાકાશી જિલ્લામાં ૩,૨૯૧ મીટર (૧૦,૭૯૭ ફૂટ) ની ઊંચાઈએ આવેલું છે. તે મુખ્ય જિલ્લા મુખ્યાલય, ઉત્તરાકાશીથી માત્ર ૧૨૯ કિમી દૂર છે. ● આ મંદિર દેવી યમુનાને સમર્પિત છે, અને તેમાં દેવીની કાળા આરસપહાણની મૂર્તિ છે. વાસ્તવિક મંદિર સુધી પહોંચવા માટે હનુમાન ચટ્ટી શહેરથી ૧૩ કિલોમીટર અને જાનકી ચટ્ટીથી ૬ કિલોમીટર ચાલીને જ પહોંચી શકાય છે; ઘોડાઓ અથવા પાલખીઓ ભાડે ઉપલબ્ધ છે. હનુમાન ચટ્ટીથી યમુનોત્રી સુધીની પદયાત્રામાં અનેક ધોધ જોવા મળે છે. ● હનુમાન ચટ્ટીથી યમુનોત્રી સુધીના બે ટ્રેકિંગ માર્ગો છે; જમણા કાંઠેથી ચાલતો માર્ગ માર્કંડેય તીર્થ થઈને આગળ વધે છે, જ્યાં ઋષિ માર્કંડેયએ માર્કંડેય પુરાણ લખ્યું હતું. બીજો માર્ગ - જે નદીના ડાબા કાંઠે આવેલો છે - ખારસાલી થઈને જાય છે, જ્યાંથી યમુનોત્રી પાંચ કે છ કલાકની ચઢાણ છે.